Koper, selenium en ijzer: wat blad je koeien geeft
Schaduw is zichtbaar; het effect op het spoorelementengehalte van het rantsoen niet. Foto: Martine Siemens voor De Groene Ruyt
Gras op veel Nederlandse graslanden bevat structureel te weinig koper en selenium voor wat melkvee nodig heeft. Blad en twijgen van bomen en struiken vullen dat gat gedeeltelijk aan — als bijkomend effect van iets dat je toch al aanlegt voor schaduw en beschutting.
Waar het tekort vandaan komt
Onderzoek van het Louis Bolk Instituut naar mineralenvoorziening op melkveebedrijven laat zien dat koper en selenium de grootste knelpunten zijn in gras-gebaseerde rantsoenen. Gras bevat gemiddeld zo'n 8,9 mg koper per kg droge stof, terwijl melkkoeien ongeveer 12 mg per kg droge stof nodig hebben — jongvee zelfs 14 tot 18 mg. Voor selenium is het verschil nog groter: gras levert gemiddeld 40 µg per kg droge stof, tegenover een behoefte van ongeveer 150 µg bij melkkoeien en 100 tot 130 µg bij jongvee.
Koper speelt onder meer een rol bij de ijzeropname, de bloedaanmaak en de vachtvorming; koeien hebben er dagelijks circa 10 mg/kg droge stof van nodig. Bij een structureel tekort wordt dat nu vaak bijgestuurd met mineralenmengsels of bolussen. Blad van bomen en struiken is daar geen vervanging van, maar wel een aanvulling: het rantsoen wordt breder, en de sporenelementen komen uit een andere bron dan alleen gras en kuil.
Natuurlijk gedrag
Vee neemt houtig materiaal niet toe omdat het moet, maar omdat het van nature bij het gedrag hoort. In de wei besteedt melkvee soms tot 20% van de tijd aan het knabbelen van bladeren en twijgen, meldt het Louis Bolk Instituut. Een haag of heg geeft dieren de mogelijkheid om dat gedrag te vertonen — net als schuilen bij hitte of beschutting zoeken bij wind — in plaats van de hele dag in open weer op hetzelfde grasperceel te staan.
Hittestress: het andere kanaal
Naast voeding speelt schaduw een rol bij hittestress. Onderzoek van het Duitse Forschungsinstitut für Nutztierbiologie liet zien dat al bij een temperatuur-vochtigheidsindex (THI) van 76 — ongeveer 28 graden bij gemiddelde luchtvochtigheid — het afweersysteem van melkkoeien verandert: signalen van ontsteking en een minder actief deel van het immuunsysteem. Dat is geen extreme hittegolf, maar een temperatuur die in een Nederlandse zomer tientallen keren voorkomt. Schaduw op het perceel is een van de maatregelen die de onderzoekers noemen, naast ventilatie, water en voeren in de koelere uren. We schreven er eerder over in 28 graden raakt je koeien al.
Wat dit wel en niet is
Een haag of heg vervangt geen mineralenmanagement en geen bloedonderzoek. Het is een aanvulling die je vee zelf ophaalt, zonder dat er een dosering of tijdstip bij komt kijken. Of het genoeg is om een tekort helemaal te dichten, hangt af van je huidige rantsoen en de soortenkeuze — dat blijft maatwerk.
Wil je weten wat dit voor de mineralenvoorziening en het welzijn van jouw veestapel betekent? Dat is precies waar dit advies op maat voor is.