Onderzoek: heggen hebben een eigen, stabieler bodemleven dan het land ernaast
Onderzoek van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) laat zien dat heggen een heel eigen microbieel bodemleven herbergen, met een hoofdrol voor schimmels. Onder een heg blijkt de bodem een complexer en sterker verweven netwerk van bacteriën en schimmels te bevatten dan in het aangrenzende veld.
Wat de onderzoekers vonden
De ecologen vergeleken de bodem onder eeuwenoude heggen in de Maasheggen bij Boxmeer met de bodem in de akkers en graslanden ernaast. Daaruit bleek dat bacteriën onder een heg sterk lijken op de bacteriën in het aangrenzende perceel: naast een akker treffen ze andere bacteriën aan dan naast een half-natuurlijk grasland. Schimmels gedragen zich anders. Die worden veel minder bepaald door het land ernaast en veel sterker door de heg zelf, waardoor schimmelgemeenschappen onder verschillende heggen juist meer op elkaar lijken dan op de gemeenschap in het veld vlak naast diezelfde heg. Vermoedelijk speelt het hout dat de struiken geleidelijk afgeven als voedsel voor schimmels daarin een rol. Daarnaast bleek het microbiële netwerk onder heggen stabieler en moeilijker uit balans te brengen dan dat van intensief gebruikte akkers en graslanden.
Waarom dit voor jou als boer telt
Dit onderzoek bevestigt wat je in de praktijk waarschijnlijk al ziet: een heg doet onder de grond minstens zoveel als erboven. Een bodem die beter water opneemt en vasthoudt, is geen bijkomstigheid meer na een zomer zoals deze. Juist de grond onder en rond je heggen blijkt minder gevoelig voor extremen zoals droogte of hevige regen, dankzij dat stabielere schimmel- en bacterienetwerk. Voor percelen die te maken hebben met wegzakkend grondwater of juist met piekbuien, is dat een praktisch verschil: minder snel verslempte grond, een betere infiltratie en een bodem die een droge periode langer opvangt voordat gewas of gras er merkbaar onder lijdt. Hoe langer een heg staat, hoe sterker dat effect lijkt te worden, want de onderzochte heggen waren minstens honderd jaar oud.
Extra voordeel voor de veehouder
Heb je vee, dan komt er nog iets bij. Een voederhaag van gevarieerde, inheemse struiken levert niet alleen de bodemvoordelen uit het onderzoek, maar ook blad en twijgen waar je dieren zelf van eten. Zo combineer je in één aanplant drie dingen tegelijk: beschutting tegen wind en felle zon, een gezondere en veerkrachtigere bodem, en een aanvulling op het rantsoen die je koeien zelf opzoeken. Juist in percelen waar je al worstelt met uitdroging of met te weinig schaduwplekken voor je vee, is een voederhaag dan ook dubbel rendabel: boven de grond voor het dier, onder de grond voor de bodem.
Wat je eraan kunt doen
Het plantseizoen voor bomen en struiken loopt van november tot en met maart, dus dit is het moment om een aanplant voor te bereiden. Welke soorten en welke opbouw het beste passen, hangt af van je grondsoort, de ligging van het perceel en of je de haag ook als voeder wilt inzetten. Denk aan een mix van struiken zoals meidoorn, sleedoorn en kornoelje, zoals ook in de onderzochte heggen in de Maasheggen de basis vormen. Zo'n gemengde haag is niet alleen beter voor de bodem, maar ook minder kwetsbaar voor ziekten dan een haag van één soort. Loop je met aanplantplannen rond, ga dan ook na welke steun er beschikbaar is: verschillende provincies, waaronder Gelderland, kennen regelingen voor de aanleg van landschapselementen zoals heggen. Omdat voorwaarden en aanvraagtermijnen per provincie verschillen en kunnen wijzigen, check je de actuele stand het beste bij je eigen provincie of bij RVO voordat je een aanvraag indient.
Kortom
Dit onderzoek laat zien dat een heg niet alleen vogels en insecten helpt, maar ook een eigen, stabiel bodemleven opbouwt dat water beter vasthoudt dan de grond in het veld ernaast. Voor jou als ondernemer betekent dat een extra argument om de aanplant dit winterseizoen serieus te overwegen, zeker op percelen waar droogte of wateroverlast nu al een terugkerend probleem is.
Wil je weten wat dit voor jouw bedrijf betekent? Dat is precies waar dit advies op maat voor is.